TEDÜ Psikoloji Bölümü, psikoloji disiplininin dinamik ve disiplinlerarası yaklaşımıyla uyumlu olarak, öğrencilerine sunduğu öğrenme ve uygulama olanaklarını sürekli geliştirme yönündeki temel misyonuyla eğitim vermektedir. Psikoloji bilimi son 50 yılda önemli bir değişim geçirerek, alt alanlarının ve uzmanlıklarının çeşitliliğiyle kendini gösteren karmaşık bir disiplin olarak ortaya çıkmıştır. Psikoloji bilimi, biyolojik bilimlerden sosyal bilimlere kadar pek çok disiplinle örtüşür ve bu özelliğiyle, birleştirici ve disiplinlerarası bir nitelik taşır. TEDÜ Psikoloji Bölümü olarak en önemli misyonumuz psikolojinin bütünleştirici ve “bilimlerin kesişme noktasındaki bir merkez bilim” (hub science; Boyack, Klavans ve Borner, 2005; Cacioppo, 2007) olduğu yönündeki bu çağdaş bakış açısıyla uyumlu olarak eğitim-öğretim alt yapımızı ve öğrencilere sunduğumuz olanakları geliştirmektir.
Dünyada, psikoloji eğitiminde genellikle Amerikan Psikoloji Derneği (APA) ve özellikle Avrupa’da da Avrupa Psikoloji Birlikleri Federasyonunun (EFPA) standartları yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu iki model eğitim süreleri açısından farklılıklar göstermekle birlikte belirli bir eğitim süresi içinde kazandırılması hedeflenen bilgi ve beceriler açısından oldukça paraleldir. APA, psikoloji lisans eğitimini daha çok temel bir bilimci-uygulamacı yetiştirmek üzere kurgulamıştır ve Psikoloji Lisans Eğitimi için 2007 yılında on temel hedef koymuştur (APA, 2007) ve 2013 yılında geniş kapsamlı bir gözden geçirme sonucunda beş temel amaç benimsenmiştir (APA, 2013). 2010’lu yılların ortasında yaşanan tekrarlanabilirlik krizi (replication crisis), COVID-19 sonrasında ortaya çıkan online eğitim süreci ve toplumsal adalete yönelik hassasiyetin artması nedeniyle, APA 2023 yılında amaçlarını tekrar gözden geçirmiş ve beş eğitim amacını güncellemiştir (APA, 2023). Buna göre, Psikoloji Lisans Eğitiminin amaçları şu şekilde güncellenmiştir.
- İçerik bilgisi ve uygulamalar
- Bilimsel sorgulama ve eleştirel düşünme
- Psikoloji biliminde değerler
- İletişim, psikoloji okur yazarlığı ve teknoloji becerileri
- Bireysel ve mesleki gelişim
EFPA ise meslek birliklerinin oluşturduğu bir örgüt olduğu için lisans ve lisansüstünü kapsayan bir eğitim modeli önererek lisansı, uygulama ve meslek tanımı ile kademeli olarak birleştirmektedir (3+2 yıl eğitim üzerine 1 yıl süpervizyon altında uygulama). Bunun amacı, Avrupa’da psikologların eğitimi ve çalışmasına ilişkin standartlar oluşturarak hem tüm AB’de kaliteli hizmet verilmesini hem de psikologların tüm AB ülkelerinde serbest dolaşımlarını sağlamak için bir Avrupa Psikoloji Sertifikası (EuroPsy) sistemini uygulamaktır. Bu eğitim modeli de 3 yıllık temel eğitim için şunu vurgular: “Psikolojinin tüm uzmanlık alanlarına ve psikolojideki başlıca teori ve tekniklere yönelik temel bir eğitim. Psikologların becerilerine temel bir giriş ve psikoloji alanında araştırma için bir altyapı. Bu eğitim, psikolojide mesleki bir yeterlik ya da psikolog olarak bağımsız çalışmak için gereken yetkinliği kazandırmaz. İkinci aşamanın programı öğrenciyi bağımsız çalışan bir psikolog olmaya hazırlar. Müfredatın bu kısmı doktora eğitimine ya da psikolojinin belli bir alanında (ya da genel) uygulamacı olarak istihdama hazırlar (Avrupa Psikoloji Sertifikası Yönetmeliği).
Psikoloji lisans eğitimine ilişkin daha güncel ve uluslararası bir diğer çerçeve ise International Collaboration on Undergraduate Psychology Outcomes (ICUPO; Psikoloji Lisans Eğitimi Çıktıları için Uluslararası İşbirliği) tarafından geliştirilen International Competences for Undergraduate Psychology (ICUP) modelidir (ICUPO). Model, Psikoloji Alan Bilgisi ile Psikolojik Araştırma Metodolojileri ve Yöntemleri olmak üzere iki temel yeterlik alanının yanı sıra Değerler ve Etik, Kültürel Duyarlılık ve Çeşitlilik, Eleştirel Düşünme ve Problem Çözme, İletişim ve Kişilerarası Beceriler ile Bireysel ve Mesleki Gelişim olmak üzere psikolojiyle ilişkili beş yeterlik alanı tanımlamaktadır. Bu yeterliklerin birbirinden bağımsız değil, birbiriyle etkileşim içinde ele alınması gerektiğini vurgulayan model, psikoloji lisans eğitiminin temel hedefini öğrencilerin psikoloji alanındaki bilgi, beceri, değer ve tutumlarını bütünleştirerek kişisel yaşamlarında, çalışma yaşamında ve yerelden küresele toplumsal bağlamlarda kullanabilmeleri, diğer bir ifadeyle psikoloji okuryazarı mezunlar yetiştirilmesi olarak ele almaktadır.
Türk Psikologlar Derneği (TPD-PPAB) tarafından geliştirilen akreditasyon değerlendirme ölçütleri kılavuzunun yedinci sürümünde “Psikolojide dört yıllık lisans eğitiminin temel amacı; çoklu bir bakış açısı ile psikoloji biliminin temelini oluşturan kuram, yöntem ve uygulamalara ilişkin, uzmanlaşma öncesi bir altyapı oluşturmak ve/veya uzmanlık gerektirmeyen işlevleri yerine getirebilme yetkinliği kazandırmaktır.” şeklinde açıklanmaktadır. Öğrencilerin analitik düşünme becerilerinin geliştirilmesine, psikoloji biliminin temel konu, yöntem, yaklaşım ve uygulamaları konusunda güçlü bir altyapı sağlanmasına, evrensel etik ilkelerin içselleştirmesine, eleştirel düşünme becerini ve yaşam boyu öğrenme motivasyonunu kazanmalarına, araştırma projelerinde aktif rol almalarına, geleceğe yönelik hedeflerini belirleyebilme ve bağımsız karar alma mekanizmalarını geliştirmelerine vurgu yapılmaktadır. Ayrıca (TPD-PPAB) bir yan hedef olarak, başka disiplinlerde lisans eğitimi görüp psikolojide yan dal eğitimi alan öğrencilere de psikoloji ile ilgili temel düzeyde bilgi birikimi kazandırılması belirtilmektedir.
Evrensel ve bunlarla uyumlu yerel standartlar çerçevesinde TEDÜ Psikoloji Lisans Programı’nın amacı; psikolojinin temel kavram ve ilkeleri ile kapsayıcı temalarını ve uygulamalarını tanımlayabilen, psikolojinin farklı alanlarının temel bilgisine sahip, psikolojik olguları bilimsel akıl yürütmeyle açıklayabilen, yaratıcı/yenilikçi ve bütünleştirici düşünebilen, temel düzeyde psikolojik bir araştırmayı desenleyebilen, yürütebilen ve yorumlayabilen; bilimsel sorgulamalarında sosyal ve kültürel etkenleri dikkate alabilen, psikolojik araştırma ve uygulamalarda etik standartlara duyarlı, kişilerarası ilişkiler kurabilen ve geliştirebilen; yerel, ulusal ve küresel anlamda toplumun yapılanmasına ve ilişkilerin geliştirilmesine hizmet eden değerleri içselleştirmiş, öz-yeterlik ve öz-düzenleme becerilerini kazanmış, takım çalışması kapasitesini geliştirmiş, psikolojik içeriği ve becerileri kariyer hedeflerine uygulayabilen, mezuniyet sonrası için kariyer planı yapabilen, bilişim teknolojilerini kullanabilen ve yaşam boyu öğrenmeye açık mezunlar yetiştirmektir. Bunun yanında, nitelikli proje ve araştırmalar üreterek sonuçları uygun bilimsel mecralarda paylaşmak ve topluma yaymak programımızın temel amaçlarındandır.
Güncel programın eğitim amaçları aşağıda maddeler halinde sıralanmaktadır.
TEDÜ Psikoloji Lisans Programı mezunlarının, mezuniyetlerini izleyen yakın dönemde:
- Psikolojinin ve çeşitli alt alanlarının temel kavram, kuram, yöntem ve uygulamalarına ilişkin güçlü bilgi temellerini ve uzmanlaşma öncesi altyapılarını akademik ve mesleki gelişimlerinde kullanmaları,
- Olaylara ve sorunlara psikoloji okuryazarlığıyla bakmaları; bilimsel sorgulama, analitik ve eleştirel düşünme becerileri ile disiplinlerarası bakış açılarını akademik ve mesleki yaşamlarında kullanmaları,
- Bilimsel yöntem ve istatistik konularındaki sağlam bilgilerini ve temel uygulama becerilerini akademik ve mesleki çalışmalarında kullanmaları; bilimsel ve teknolojik gelişmeleri takip etmeleri ve bilimsel araştırmalarda aktif olarak yer almaları,
- Mesleki ve kişisel yaşamlarında evrensel etik ilkeleri ve sosyal sorumluluk anlayışını benimseyip uygulamaları; yaş, toplumsal cinsiyet, etnik kimlik, engellilik gibi birey ve grup düzeyindeki farklılıklara ve çeşitliliğe değer vermeleri ve bunlara insan hakları temelinde duyarlılık göstermeleri,
- Bilimsel ve mesleki iletişim becerilerini akademik ve mesleki çalışma ortamlarında kullanmaları; iş birliği içinde aktif ve üretken roller üstlenmeleri,
- Kendi kendine öğrenebilme, bireysel ve grup olarak çalışabilme ve üretebilme alışkanlığına sahip olabilmeleri,
- Kişisel ve mesleki gelişimlerinde sorumluluk almaları, geleceğe yönelik hedef, yetenek ve ilgilerini belirleyip geliştirmeleri ve yaşam boyu öğrenme yaklaşımlarını sürdürmeleri amaçlanmaktadır.
Program, bu eğitim amaçlarının yanı sıra, psikolojiye ilgi duyan diğer disiplinlerdeki öğrencilerin psikoloji disiplinini ve temel alt alanlarını ana hatlarıyla tanımalarına ve psikoloji alanında yan dal eğitimi alan öğrencilerin temel bir psikoloji altyapısı edinmelerine yönelik eğitim olanakları sunmayı da amaçlamaktadır.